środa, 17 sierpnia 2016

"Absurdy PRL-u" Michał Matys, Piotr Lipiński



Do PRL-u sentyment ma wiele osób - mimo szarości i pustych sklepów, to jednak czas mojego dzieciństwa, który wspominam z łezką w oku. Nie przeszkadza mi to być krytycznym wobec tych czasów i dzięki reportażom odkrywać kulisy wielu wydarzeń i afer, które wstrząsały krajem. Z perspektywy czasu wiele aspektów życia w PRl-u wydaje się być komicznych i absurdalnych w swoim braku logiki. 

Inspiracją do powstania książki były powstałe w 2009 roku filmy, które opowiadały o związanych z PRL-em nieznanych szerokiej publiczności historiach. W tym zbiorze znajdziemy aż 16 tekstów, które można czytać odrębnie. 

Reportaże dotyczą spraw, które dotykały każdego obywatela PRL - autorzy na przykład próbują dociec przyczyn braku papieru toaletowego, mięsa i cukru. Kto z nas nie pamięta kolejek po papier i widocznych na okładce korali robionych z zakupionych rolek. Kwestia mięsa jest poważniejsza - afera mięsna doprowadziła do jedynego w powojennej Polsce wyroku śmierci w wyniku przestępstwa gospodarczego. Pamiętam, że czytałam o tej histerii w Dużym Formacie, nie wiem już jednak czy autorami byli Matys i Lipiński, czy może ktoś inny.

Zaciekawił mnie bardzo reportaż o nastolatkach, tzw. junakach, którzy przymusowo musieli odbudowywać nową Polskę. Autorzy piszą także o zmarnowanym talencie genialnego informatyka i wynalazcy Jacka Karpińskiego. Nie sposób pojąć motywacji działania i traktowania jego wynalazków przez ówczesny rząd. 

Nie mogło zabrakanąć także tekstów o słynnych perfumach Pani Walewska i Brutal, o magii sklepów PEWEX (do dziś pamiętam ten zapach!), a także o łódzkich włókniarkach, które miały podczas strajku pokazać premierowi pewne części ciała. 

Autorzy wykonali kawałek świetnej roboty - widać, że skrupulatnie badali poszczególne tematy, studiowali teksty źródłowe i przeprowadzali liczne rozmowy. Każdy z tych teksów ma ambicje być kompletnym. Wiele się z reportaży dowiedziałam, wiele razy potrząsałam ze zdumienia głową, a i nie raz zasmuciłam się nad tym, jak rządzono Polską. Ta książka byłaby na pewno świetną lekturą dla tych, którzy PRL-u już nie pamiętają, zamiast nudnej książki do historii. 

Moja ocena: 4,5/6

Michał Matys, Piotr Lipiński, Absurdy PRL-u, 320 str., Dom Wydawniczy PWN 2014.

wtorek, 16 sierpnia 2016

"Wyspa na ulicy Ptasiej" Uri Orlev


Dwunastoletni Alek mieszka z tatą w warszawskim getcie. Jest rok 1943, trwają wywózki z getta, a ludność stara się na wszelkie sposoby przetrwać. Mama Alka zniknęła - poszła odwiedzić koleżankę i nigdy nie wróciła. Tata pracuje w fabryce lin, ale wraz z zaufanym kolegą ma obmyślony plan uratowania chłopaka, na wypadek czyszczenia getta. I faktycznie nadchodzi ten dzień, kiedy pracownicy fabryki muszą opuścić budynek, Alkowi udaje się uciec. Chłopiec chowa się w opuszczonym, zrujnowanym budynku, początkowo w piwnicy. Stopniowo wpada na pomysł urządzenia sobie kryjówki na jednym ze zrujnowanych pięter. Alek bardzo sprytnie buduje drabinkę sznurową, obmyśla sposób dostania się na piętro, zbiera prowiant i urządza swoją wyspę. Chłopiec żyje między ziemią, a niebem, za towarzystwo ma jedynie ptaki i małą białą myszkę. Jest wojennym Robinsonem, samotnym i pozostawionym samemu sobie.

Podczas swoich wypraw po opuszczonych domach w getcie Alek spotyka ludzi - dobrych i złych. To jednak przede wszystkim powieść o jego dojrzewaniu. Czytelnik obserwuje jak ewoluują jego myśli, jak chłopiec rozumie świat i walczy o przeżycie. Orlev wspaniale przedstawia mechanizmy obronne dziecka, jego wolę życia i sposób radzenia sobie z utratą rodziców.

To przepiękna opowieść o dorastaniu i woli życia umieszczona w nieludzkich realiach. Na początku nie byłam w stanie czytać więcej niż jeden rozdział na raz, gdy jednak ochłonęłam i nie brałam sobie grozy wojny tak bardzo do serca, nie mogłam odłożyć książki. Zachwycił mnie sposób w jaki autor pozwala Alkowi opowiadać o swoich przemyśleniach. Chwile, gdy reflektuje, że zachowuje się tak, jak zawsze uczyli go mama i tata, a kiedyś puszczał te nauki mimo uszu, są niezwykle wzruszające.

Wyspę na ulicy Ptasiej przełożył wspaniale Ludwik Jerzy Kern - to literatura wysokich lotów, czyta się świetnie! A lekturę dopełniają nastrojowe, przypominające szkice ilustracje.


Przeżycia Alka wydają się być niemal fantastyczne, on sam wspomina, że urodził się w czepku - całą książkę byłam przekonana, że jest ona autobiograficzna. Tymczasem Orlev wprawdzie korzysta ze swoich wojennych doświadczeń, ale tworzy na ich podstawie nowe historie. To wspaniała książka przygodowa, historyczna, psychologiczna - jednym słowem koniecznie po nią sięgnijcie!

Uri Orlev, Wyspa na ulicy Ptasiej, tł. Ludwik Jerzy Kern, 230 str., Media Rodzina 2011. 

poniedziałek, 15 sierpnia 2016

"Zrób sobie raj" Mariusz Szczygieł



Niepotrzebnie tak długo zwlekałam z lekturą tej książki. Już Gottland bardzo mi się podobał ale tak to jest z książkami na półce - wiem, że są świetne, ale tyle ich jest, że czekają i czekają.

Szczygieł ponownie zabiera czytelnika w podróż po czeskiej mentalności. Bada jej wszystkie aspekty, dziwiąc się ale przede wszystkim słuchając. To najbardziej lubię w reportażach Szczygła - jego świetny zmysł obserwacji, pokorę wobec rozmówcy i zaskakujące pointy. I humor - odnoszę wrażenie, że autor stara się być przeźroczysty ale ja zawsze czuję jego uśmiech, czasem delikatną ironię, a czasem mrugnięcie okiem. No i jak tu być obiektywnym skoro tak bardzo kocha się Czechy?

Wracając jednak do książki - z wielką przyjemnością udałam się w tę czeską podróż. Nie powiem, że Czechy to mój ulubiony kraj ale należy do tych, które mnie interesują od dawna. Nie mogę się nadziwić, jak różni są od Polaków Czesi, jakby stali dokładnie na drugim biegunie, ale właśnie ta ich przyziemność, brak patosu i zamiłowanie do humoru bardzo mi się podoba. 

Teksty w książce dotyczą przeróżnych aspektów, najbardziej Polce jednak wpadną w oko reportaże dotyczące czeskiego stosunku do wiary - ich tak odmienna od polskiej postawa jest totalnie zaskakująca. Świetnie czyta się o podejściu Czechów do kwestii śmierci, pogrzebów i Boga. Reportaż o policjancie, który nawrócił się na wiarę chrześcijańską jest rewelacyjny!

Czesi u Szczygła stawiają na pochodę czyli nieustanny dobry humor, na zabawę, uśmiech, wypierają temat śmierci, unikają tematów trudnych i bolesnych. To uwodzi Polaków, zmęczonych martyrologią, patosem i cierpieniem. Ja widzę tu jednak drugie dno - obawiam się, że zamiatanie wszystkiego pod dywan nie ma najlepszego wpływu na psychikę. I taki wydźwięk dostrzegam także u Szczygła - trzeba tylko bardzo się wysilić, żeby go dojrzeć. 

Myślę, że Szczygieł chciałby by jego książka zachęciła czytelnika do polubienia Czechów, do zakochania się w tym kraju i jestem przekonana, że mu się to w wielu przypadkach udaje. Z drugiej strony z dziką przyjemnością przeczytałabym podobną książkę, napisaną przez Czecha.

Moja ocena: 5/6

Mariusz Szczygieł, Zrób sobie raj, 290 str., Wydawnictwo Czarne 2011.

sobota, 13 sierpnia 2016

"Ostatnie przedstawienie panny Esterki" Adam Jaromir, Gabriela Cichowska



Temat II wojny światowej fascynował moją córkę już kilka lat temu. Teraz to zainteresowanie na szczęście zelżało, bo zawsze to były trudne rozmowy. Ostatnie przedstawienie panny Esterki znalazło się u nas, by powiększyć spory zbiór książek poświęconych wojnie. Dzięki lekturze Pamiętnika Blumki córka zna historię Janusza Korczaka i jego domu dla dzieci. Książka Jaromira i Cichowskiej w pewien sposób przypomina książkę Chmielewskiej ale zaskoczyła nas spora ilość tekstu i jej objętość. 
Jaromir konstruuje książkę na wielu płaszczyznach, dopuszczając do głosu dzieci, Korczaka jak i pannę Esterkę. Te głosy splatają się ze sobą, łączą się, a uważny czytelnik zauważy podążającą za nimi zmieniającą się czcionkę. 


W Ostatnim przedstawieniu panny Esterki widzimy więc życie w getcie oczyma wielu narratorów.
Stary Doktor zatroskany jest losem dzieci, głodem, brakiem środków, nie potrafi przejść obojętnie obok żadnego dziecka. Jego dni to zmartwienie, wędrówka od drzwi do drzwi i ciągłe starania, by nawet w obliczu nieuchronnej śmierci wychować dzieci na dobrych ludzi. 


Gienia opisuje życie w sierocińcu - przeżycia dzieci, ich mały świat. Dzieci cieszą się z możliwości pielęgnowania kwiatów, kłócą się, rozmawiają, trzymają w pudełkach swoje skarby, dorastają po prostu. Życie w zamknięciu oraz nieustanny głód mają wpływ na nastroje - dzieci są apatyczne, smutne. Panna Esterka wie jednak jak dodać życiu dzieci koloru - dzięki literaturze pragnie pomóc im zrozumieć rzeczywistość oraz odwrócić uwagę od wojennej rzeczywistości. Zachęca więc dzieci do wystawienia sztuki na podstawie Poczty Rabindranatha Tagorego. To trudny i smutny tekst o chorym chłopcu, który nigdy nie opuszcza swojego pokoju. Dzieci jednak z zapałem zabierają się do opracowania przedstawienia - wspólnie robią dekoracje i stroje, uczą się ról i z niecierpliwością wyczekują dnia wystawienia sztuki. Trzy tygodnie po przedstawieniu trafiają na Umschlagplatz.



Ta książka to perełka, wyraźnie inspirowana pracami Iwony Chmielewskiej, równie refleksyjna i poruszająca. Autorka ilustracji Gabriela Cichowska używa stonowanych kolorów - sepii, beżu, szarości i czerni. Szkice i kolaże uzupełniają tekst. Mnie jednak najbardziej zachwyciły dokumenty archiwalne - stare pocztówki, mapy, zapiski, wycinki z gazet czy pieczęcie. To właśnie one tworzą klimat książki oraz osobną płaszczyznę. Podczas pierwszego czytania najważniejszy był tekst, potem jednak jest czas na rozszyfrowywanie wspomnianych wyżej dokumentów - adresów, kartek z kalendarza czy ogłoszeń. A potem jeszcze na smakowanie ilustracji, na otwarcie domu i przyjrzenie się buziom jego mieszkańców. 


To nie jest książka tylko dla dzieci, to książka dla wszystkich. Dziecko odkryje w niej co innego, niż dorosły. Mnie ona bardzo poruszyła, nie czuję się na siłach, by rozmawiać o niej z dziećmi, bo jak wytłumaczyć to, co przeżyły sieroty Korczaka? Córka chyba instynktownie odłożyła tę książkę na później, choć z uwagą przejrzała ilustrację. A mnie po lekturze było tak bardzo smutno :(

Bardzo ważna książka - polecam wam ją z całego serca!

Adam Jaromir, Gabriela Cichowska, Ostatnie przedstawienie panny Esterki, 124 str., Media Rodzina 2014.

wtorek, 9 sierpnia 2016

"Book of you"


Pomyślicie, że ta książka niespecjalnie pasuje do mojego blogu? A jednak przeczytałam i czytam ją nadal. Pewnie wpisuję się w któryś z aktualnych trendów ale tematyka zmiany swojego życia i poszukiwania tożsamości interesuje mnie od dawna. Od kilku lat przerabiam już lektury z różnych kręgów kulturowych oraz te luźno związane z poszukiwaniem siebie i sensu życia.
Tego ostatniego pewnie nie odnajdę nigdy ale swoje życie mogę choć trochę zmienić, załóżmy, że na lepsze. Dwa lata temu przewróciłam już wszystko do góry nogami, zmieniając ramy życiowe, teraz warto by je inaczej wypełnić, zwłaszcza, że znowu dochodzę do momentu, w którym pędzę w dzikim kołowrotku i niespecjalnie mogę się z niego wyrwać.


Wiadomo, że zmienić wszystkiego na raz się nie da. Ci, którzy polegli na realizacji postanowień noworocznych wiedzą dobrze, że bardzo łatwo przedobrzyć. Z drugiej strony łatwo popaść z jednej w drugą skrajność - czyli nie robić nic. Bo za trudno, bo nie wiadomo jak, bo i tak się nie uda. Book of you ma pomóc w podjęciu pierwszych kroków w kierunku zmiany. Zespół autorów proponuje w tym celu mikroakcje. Zastanawiacie się pewnie w czym rzecz? To żaden nowy wynalazek ani epokowe odkrycie. To raczej zachęta do działania i impulsy, jak się za zmiany zabrać. Autorzy mikroakcjami nazywają bardzo małe zmiany, które dzielą na cztery kategorie - jedzenie, umysł, ruch i miłość.
Taka mikroakcja faktycznie jest mikro - to właściwie drobnostka. Każdego dnia trzeba jednak się zastanowić, którą kategorię wybrać i jaką mikroakcję zaplanować. Zastanawicie się co to właściwie da?


Otóż idea autorów bazuje na przysłowiu - ziarnko do ziarnka, a zbierze się miarka. Systematycznie wykonywane mikroakcje wejdą w nawyk, a co za tym idzie zmuszą nas do poświęcenia kilku minut  dziennie właśnie na nie. To porzucenie gonienia z obowiązkami i zatrzymanie się na kilka chwil. To może być minuta, w której obserwujemy otoczenie, miły gest wobec kogoś bliskiego, kilka ćwiczeń, zastanowienie się nad własnymi celami. Jednym słowem refleksja, namysł, zauważenie czegoś innego niż kolejne zadanie.


Ja ten pomysł kupuję i małymi kroczkami staram się wprowadzić go w życie. Niektóre z proponowanych akcji wdrożyłam u siebie jakiś czas temu i wykonuje je bezrefleksyjnie, ale nadal nie opanowałam sztuki nic-nie-robienia i zauważania siebie. 

Dopełnieniem książki jest aplikacja you. Zawiera więcej propozycji mikroakcji, a przede wszystkim jest dodatkową motywacją, bo najważniejsze jest przecież wsparcie innych. Zdjęcia innych użytkowników zachęcają i pokazują, jak inni sobie radzą z mikroakcjami. Autorzy aplikacji proponują szczególne mikroakcje na początek, zachęcają do pracy nad sobą, na przykład mikroakcjami tygodnia. Obsługa jest intuicyjna, przypomina bardzo instagram. Jeśli macie ochotę podpatrzyć mnie i moje mikroakcje, znajdziecie mnie tam jako Anna Barbara.


Zespół autorów, Book of you, tł. Maria Brzozowska, 288 str., Wydawnictwo Insignis 2016.

wtorek, 2 sierpnia 2016

"Makaron w sakwach, czyli rowerem przez Andy i Kordyliery" Piotr Strzeżysz


Piotr Strzeżysz urzekł mnie swoim sposobem podróżowania podczas lektury jego Campy w sakwach. Szanuję go za skromne i pełne respektu podejście do tubylców oraz pokorę. W Makaronie w sakwach autor opisuje swoje podróże po obu Amerykach, w sumie trzy, nie każda z nich udana. Tym razem Strzeżysz zrezygnował z transportu roweru i w pojazd zaopatrzył się na miejscu. 

Mimo że autor jest wytrawnym rowerzystą, zaprawionym podróżnikiem, to czasami każde naciśnięcie w pedały to ból, wyrzeczenie i walka. W tej książce mniej jest wrażeń krajoznawczych, mniej spotkań z ludźmi, a więcej właśnie istoty pedałowania, poszukiwania samego siebie, siedzenia w samotności w namiocie i myślenia. Poszukiwanie siebie, badanie swojego ja i zakresu własnych sił wysuwają się na pierwszy plan. Jeśli więc czytelnik nastawia się na typową książkę podróżniczą, może się rozczarować. Krajobrazy i zachwyt naturą ustępują miejsca zmaganiom z brakiem pieniędzy, porządnego jedzenia czy surowym klimatem. Ważniejsze wydają się być spotkania i rozmowy z tubylcami - czasami kuriozalne, czasami bardzo przyjacielskie, ale wielokrotnie bardzo wrogie. 

Na dobrą sprawę z samej treści książki niewiele zapamiętałam. To bowiem jedna z moich urlopowych zaległości, której nie miałam możliwości opisać na świeżo. O dziwo o wiele więcej utkwiło mi w pamięci z książki Siłami natury Michała Kozoka, którą czytałam rok temu. 
Nie przeczę, że opowieść Strzeżysza mnie zaciekawiła, jednak jego pierwsza książka wywarła na mnie o wiele większe wrażenie. Tę zapamiętałam przede wszystkim jako przedstawienie walki z własnymi ograniczeniami. 

Ponieważ od lektury Makaronu w sakwach upłynęło zbyt dużo czasu, bym mogła napisać więcej o treści, postanowiłam napisać choć taką krótką notkę, by zaznaczyć jej obecność na blogu.

Cenię Strzeżysza jako podróżnika i przekonana jestem, że to na pewno bardzo sympatyczny człowiek. Mam na czytniku jeszcze jedną jego książkę i na pewno po nią sięgnę, bo mimo wszystko jestem ciekawa jego rozterek oraz podróży.

Moja ocena: 3,5/6

Piotr Strzeżysz, Makaron w sakwach, czyli rowerem przez Andy i Kordyliery, 280 str., Wydawnictwo Bezdroża 2014.



poniedziałek, 1 sierpnia 2016

Statystyka lipiec 2016

Przeczytane książki: 5

Ilość stron: 1352

Książki w ramach wyzwania projekt nobliści: 0
Książki w ramach wyzwania południowoamerykańskiego: 1
Książki w ramach wyzwania Czytamy Zolę: 0


Przeczytane tytuły: 

"E.E." Olga Tokarczuk


To jedna z nielicznych książek Tokarczuk, której jeszcze nie czytałam. Właściwie to dawno już nie sięgałam po Tokarczuk i zapomniałam jak wspaniale jest zatopić się w jej stylu. W tej kwestii nic się nie zmieniło, nadal trafia do mnie i urzeka mnie jej sposób przedstawiania rzeczywistości.

Akcja E.E. rozgrywa się na początku XX wieku w niemieckim Wrocławiu. Tytułowa E.E. to piętnastoletnia Erna Eltzner, która wychowuje się pod okiem zafascynowanej seansami spirytystycznymi matki wraz z pięcioma siostrami i dwojgiem braci w dostatnim mieszczańskim domu. Erna nie wyróżnia się wśród rodzeństwa, niknie pośród starszych sióstr i wymagającego większej opieki młodszego rodzeństwa. Zdaje się być niezauważana przez nikogo aż do dnia, gdy mdleje podczas rodzinnego obiadu i zwierza się matce, że ten stan wywołała zjawa - według zafascynowanej okultyzmem pani Eltzner - duch jej dawno zmarłego ojca. Od tego dnia pozycja Erny w rodzinie całkowicie się zmienia - matka bardzo interesuje się nieco zaniedbaną córką, regularnie odwiedza ją lekarz oraz przyjaciel matki - prowadzący seanse spirytystyczne pan Walter Frommer. 

Zdolności Erny jako medium stają się słynne, coraz więcej osób interesuje się seansami, ale także samą dziewczyną. Wokół niej toczą się losy kilku najważniejszych przyjaciół domu - Waltera Frommer i jego upośledzonej siostry Teresy, która utraciła swoje zdolności medium w okresie dojrzewania, starego doktora Löwe, młodego Artura Schatzmanna, który czyni Ernę obiektem swoim badań do pracy doktorskiej i wreszcie matki i sióstr Erny. 

Delikatnie nakreślone losy tych osób są tłem do rozmów o rodzącej się psychoanalizie, istocie psychologii, duszy i świadomości, a wreszcie śmierci. Stykają się tu poglądy naukowe z intuicją, cielesność z duszą. Wydarzenia przypadają na okres dojrzewania dziewczyny - ten tajemniczy czas odkrywania ciała i przemiany w kobietę. Wizje Erny wydają się być ściśle sprzężone z tym stanem i być tak krótkotrwałe jak on. 
Powieść Tokarczuk to przede wszystkim książka o dojrzewaniu kobiety - jego tajemnicy, ulotności i magii.

Moja ocena: 5/6

Olga Tokarczuk, E.E., 221 str., Wydawnictwo Ruta 1999.