czwartek, 13 czerwca 2024

"Zaufanie" Hernan Diaz


 

Benjamin Rask to multimilioner, który dzięki wspaniałej intuicji, słusznym decyzjom i sprzyjającym warunkom dorobił się na amerykańskiej giełdzie lat 20. XX wieku. Rask i jego żona Helen wzbudzają powszechne zainteresowanie, to jednak wycofana para, która nie lubi zadawać szyku na wytwornych balach. Helen stawia na muzykę i organizację koncertów oraz realizuje się w filantropii. Benjamin powiększa fortunę, nienaruszoną nawet przez krach na giełdzie. Tak się zaczyna ta powieść. To pierwsza część, która potrafi zniechęcić do dalszej lektury. Mnóstwo opisów instrumentów finansowych, działań na giełdzie, konszachtów i spekulacji to zaiste monotonna i niezbyt porywająca lektura. Co więcej ta pierwsza część nie zachwyca stylistycznie, płynie bez większych zwrotów akcji, przypominając bardziej relację niż powieść. Kilka razy wracałam zresztą do początku książki, bo zmyliła mnie druga karta tytułowa z innym autorem i innym tytułem. Jest w tym jednak sens i metoda, co okaże się później. 

Drugi rozdział to kolejna historia o podobnej parze potentatów finansowych. Podobne losy, podobne szczęście i podobna tragiczna śmierć żony. Moje zniechęcenie było jeszcze większe, bo po raz kolejny musiałam się przedzierać przez rozwlekłe opisy kwestii finansowych. 

Dopiero trzecia część mi podeszła, która wreszcie tłumaczy zamysł autora, ale też napisana jest z największą swadą, potoczystością i obejmuje szerszy wachlarz postaci. Czwarta i ostatnia część natomiast to po raz kolejny rozczarowanie, choć pięknie dopełnia kompozycję powieści.

Nie będę się jednak skupiać na treści, by nie zdradzić zbyt wiele. Cały pomysł tej książki opiera się na jej konstrukcji i to ona jest jej najmocniejszą stroną. Ten zaskakujący zamysł faktycznie uratował dla mnie tę powieść i uczynił z niej coś zupełnie innego niż historia nowojorskiej finansjery na początku XX wieku. Diaz bowiem zasadził narrację na tytułowym zaufaniu, a właściwie wierności (tak ja bym tłumaczyła ten tytuł). Wierności faktom, wierności temu, co się przeżyło, czego się doświadczyło. Autor wspaniale ukazuje, jak wiele oblicz może mieć jedna prawda, jak można ją kreować, nią manipulować i ją zmieniać. To samo życie można opisać na wiele sposobów i nie chodzi tu o celowe kłamstwo, ale o to, co zapamiętamy, jak zapamiętamy i co wpływa na nasze postrzeganie świata oraz co chcemy przekazać innym.

To ciekawa koncepcja i tematyka, nieźle ubrana w formę, ale niezbyt pasjonująco napisana. Doceniam oczywiście zmiany stylu w zależności od części książki, doceniam jeszcze bardziej pracę tłumacza, ale sama tematyka okazała się być dla mnie zwyczajnie nudna. 

Moja ocena: 3,5/6

Hernan Diaz, Treue, tł. Hannes Meyer, 416 str., Hanser Berlin 2022.

środa, 12 czerwca 2024

"Fechmistrz" Arturo Pérez-Reverte

 


Jaime Astarloa to fechmistrz starej daty. Człowiek zasad i tradycji. Dobiegający sześćdziesiątki szermierz mieszka w Madrycie i pracuje jako nauczyciel. Oprócz tajników szermierki przekazuje swoim młodym uczniom zasady, tradycje i uczy honorowego zachowania. Czas spędza także ze swoim codziennym uczniem markiem Luisem de Arayolą, który jest całkowitym przeciwieństwem Astarloi, mimo to obu mężczyzn połączy przyjaźń. Popołudnia natomiast to wizyty w kawiarni, gdzie grupa przyjaciół żywo dyskutuje o polityce, a jest o czym dyskutować. W dziewiętnastowiecznej Hiszpanii wrze – królowa Izabela nie cieszy się popularnością, a monarchiści i rewolucjoniści walczą o władzę. To polityczne tło jest dla powieści ważne, choć równocześnie zupełnie nie interesuje fechmistrza, stoika nie angażującego się w spory, żyjącego w swoim zamkniętym świecie.

Pewnego dnia kontaktuje się z nim młoda i piękna Adela de Otero. Mistrz początkowo nie chce przyjąć kobiety – tradycyjne podejście do życia nie pozwala mu uczyć płci pięknej szermierki. Gdy się jednak okazuje, że Adela lepiej włada szpadą niż nie jeden mężczyzna, ulega. Ta znajomość zachwieje jego życiem – wstrząśnie jego donkichotowskimi przekonaniami, zmusi do konfrontacji ze współczesnością.

Ta niewielka powieść pełna jest szermierczych opisów, ale są one tak dobrze wplecione w akcję, a nawet z nią sprzężone, że, nawet mnie laiczki, nie były nudne. Jako takie odbierałam raczej wydarzenia polityczne. Dzięki przedsłowiu tłumacza, chwała mu za to, miałam szansę w ogóle zrozumieć ówczesną sytuację, ale nie wystarczyło to, by wzbudzić we mnie autentyczne zainteresowanie. Na nich zasadza się jednak intryga i dobrze się w te wydarzenia wgryźć i choć trochę je zrozumieć.

Pérez-Reverte jak zawsze zachwyca sprawnym piórem, rewelacyjnymi charakterami (Jaime i Adela są naszkicowani po mistrzowsku), ale i kontekstem, w którym umieszcza swoje powieści. Cieszę się, że wróciłam do jego prozy.

Moja ocena: 4,5/6

Arturo Péerez-Reverte, Fechmistrz, tł. Filip Łobodziński, 280 str., Muza 2006.

wtorek, 11 czerwca 2024

"Dziewczęta z Nowolipek" Pola Gojawiczyńska


 

Nowolipki pod zaborami były robotniczą dzielnicą Warszawy, całkowicie oddaloną mentalnie i klasowo od Saskiej Kempy i ulicy Marszałkowskiej. Niby też stolica, ale inny świat. Tam mieszkają robotnicy, biedota i główne bohaterki – Frania, Kwiryna, Cechna, Bronka i ich rodziny. Ta czwórka wspólnie chodzi do szkoły i snuje plany na przyszłość. Dziewczęta są pełne nadziei, chęci do nauki, optymistycznie patrzą na świat. Stopniowo jednak dostrzegają, że ten świat nie jest dla nich łaskawy, że pochodzenie określa ich przyszłość i przekreśla wiele szans. Dotyczy to możliwości edukacji, pracy, ale i szans na miłość. Wychowane skromnie, często o chlebie i herbacie, z wielkim naciskiem na tak zwaną porządność, muszą odnaleźć się w świecie poza Nowolipkami, ale także zrozumieć, że ich perspektywy nie są świetlane. Dla mężczyzn stanowią najczęściej łatwy kąsek, dla chlebodawczyń, nawet tych najlepszych, zagrożenie kradzieżą lub uwiedzeniem męża. Tu nie ma uśmiechu losu, zbiegów okoliczności i szczęśliwych przypadków. Nie ma też wsparcia ze strony rodziny, ojciec najczęściej umiera, matka walczy o jakikolwiek byt, a narzeczony nie planuje ślubu. Jedyne wsparcie dziewczęta uzyskują u siebie samych. To siostrzeństwo niejednokrotnie ratuje im skrórę czy nakierowuje na dobrą drogę, ale niestety nie zawsze. Każda z nich boryka się z innymi problemami, a ich drogi stopniowo się rozchodzą.

Ta powieść osadzona jest częściowo na doświadczeniach autorki, która sama dorastała na Nowolipkach i zapewne dzięki temu jest tak autentyczna. Ponadto jest wciąż bardzo aktualna – wiele z poruszonych wątków mogłoby znaleźć się w powieści współczesnej. Awans społeczny, próby wydostania się z zamkniętego, małomiasteczkowego kręgu, problemy kobiet, niechciane ciąże, zapracowane matki – choćby wymienić tylko kilka z nich. 

Gojawiczyńska zaskoczyła mnie językiem – pełnym ciekawych metafor, celnym, po prostu pięknym, ale i narracją. To pozornie mowa zależna, narratorka obserwuje i opisuje zastany świat, ale i oddaje głos każdej z bohaterek, pozwalając czytelniczce poznać jej myśli i wejść w jej świat. Wspaniale się to czyta i to sama przyjemność obcować z tak piękną prozą.

Dziewczęta z Nowolipek byłyby ciekawą lekturą szkolną, o ile w ogóle lektury nadal muszą istnieć, na pewno bardziej aktualną i zrozumiałą od wielu innych napisanych, a jakże, przez mężczyzn.

Moja ocnea: 5/6

Pola Gojawiczyńska, Dziewczęta z Nowolipek, 304 str.. W.A.B. 2023.

poniedziałek, 10 czerwca 2024

"Severina" Rodrigo Rey Rosa


 

Główny bohater, księgarz i aspirujący pisarz, spotyka pewnego dnia tajemniczą piękność. Owa kobieta wpada do jego księgarni i kradnie książki. To zachowanie powtarza się kilka razy, aż księgarzowi udaje się z nią porozmawiać. Fascynacja Severiną przeradza się niemal w obsesję, a mężczyzna zaczyna podejmować nieracjonalne decyzje, by jak najczęściej móc ją spotykać. Całą narrację otacza aura niedopowiedzeń i tajemniczości: autor nie zdradza żadnych szczegółów na temat Severiny oraz jej dziadka/ojca/męża. Poszlaki o fałszywych paszportach, niepewnym pochodzeniu, nagłe zniknięcie dodatkowo wzmacniają tę zagadkową atmosferę.

Severina to króciutka powieść o miłości na przekór wszystkiemu, o przyciągającej mocy tajemniczości, o stracie zmysłów i zdolności logicznego myślenia. W pewien sposób przypomina mi ona Urugwajkę, choć ta ostatnia jest bardziej rozbudowana, a właściwie to pełnowymiarowa powieść. Obiekt miłości obu mężczyzn to jednak tak samo niezbadana, tajemnicza postać, której motywacje i zamiary niekoniecznie są czyste i prostolinijne.

Severina naszpikowana jest odniesieniami do literatury – w końcu główny bohater to księgarz, a Severina namiętnie otacza się książkami. Pewnie warto sięgnąć po te wszystkie książki, być może ten wybór książek pomoże zrozumieć zamysł autora. 

Ta niewielka książka to ciekawa opowieść, nowelka na jeden wieczór, ale ja jednak chętnie przeczytałabym coś dłuższego. 


Moja ocena: 4/6

Rodrigo Rey Rosa, Severina, tł. Barbara Jaroszuk, 128 str., Wielka Litera 2013.

niedziela, 9 czerwca 2024

"Ukłon świata" Hanka Saqib

 


Bohaterka tej powieści ma dwadzieścia kilka lat, ukończony licencjat z filologii klasycznej, fajnych rodziców i psa, ale nie ma planu na życie. Tytułowy ukłon świata to fragment piosenki, która jej wpada w ucho. Według tekstu świat się kłania dwudziestolatkom. Tymczasem głównej bohaterce nic się nie kłania. Postanawia więc wziąć los we własne ręce i stawia wszystko na jedną kartę. Najpierw wyrusza do Getyngi na kurs języka niemieckiego i od razu wplątuje się w przemocowy związek z Anglikiem Darrenem. Ta relacja będzie miała na nią przemożny wpływ – negatywny, ale i też pozytywny. Dzięki pomysłowi partnera dziewczyna pojedzie na studia do Walii finansowe z funduszy Unii Europejskiej. Dzięki niemu wpadnie też na pomysł nauczania angielskiego zagranicą, który w końcu zaprowadzi ją do Wietnamu. Zanim tam jednak dotrze, zaliczy wiele przygód i wypraw, a i pobyt w Azji będzie w nie obfitował.

To nie jest jednak typowa powieść przygodowa oraz z serii: jak wylądowałam zagranicą i poznałam prawdziwy świat. Hanka Saqib wprawdzie opisuje liczne perypetie, spotkania, nie tylko te pozytywne, ale stawia przede wszystkim na ukazanie rozwoju wewnętrznego głównej bohaterki. Tytułowy ukłon świata to w jej przypadku odnalezienie siebie, swojej ścieżki i życie w zgodzie z własnymi przekonaniami. By ten rozwój ukazać, autorka posłużyła się ciekawym zabiegiem. Cierpiąca na ciężkie migreny bohaterka spotyka podczas nich przeróżne postaci: to może być Witkacy, którego fanką była w liceum, filozofowie starożytnych Grecji i Rzymu, hinduskie bóstwa itd. Rozmowy z nimi kształtują światopogląd kobiety, popychają do wielu decyzji, które niekoniecznie są logiczne i zdroworozsądkowe, ale zawsze okazują się być słuszne. Jest w tej powieści także wątek miłosny, ale na tyle nienachalny, że był dla mnie do strawienia. 

Podchodziłam do tej powieści z ogromnym dystansem, bo z definicji nie sięgam po selfpublishing, a po książki pisane przez znajomych już w ogóle. Po tym, jak autorka przesłała mi powieść, zdecydowałam się na przeczytanie jednego rozdziału i wpadłam.  Ta powieść bardzo pozytywnie mnie zaskoczyła. Czytałam z przysłowiowymi wypiekami, do późna w nocy. Autorka pisze potoczyście, bezpretensjonalnie, potrafi zainteresować czytelniczkę. Ponadto dobrze położyła akcenty, nie ma tu dłużyzn, zbędnych fragmentów, narracja jest dynamiczna i wciągająca. Naprawdę świetnie się bawiłam podczas lektury i bardzo kibicowałam głównej bohaterce (zapewne alter ego autorki). Jeśli więc chcecie dać szansę wydanej własnym sumptem, to zachęcam. 

Moja ocena: 5/6

Hanka Saqib, Ukłon świata, 403 str., Wydawnictwo Hanna Loch 2024.

sobota, 8 czerwca 2024

"Arystokratka pod ostrzałem miłości" Evžen Boček

 



Jako niepoprawna fanka arystokratki bardzo długo zwlekałam z przeczytaniem ostatniej części, która, nie wiadomo czemu, została rozbita na dwie króciutkie książki. Uważam ten zabieg za zupełnie zbędny i w jakiś tam sposób skłania mnie do myślenia, że stoją za nim tylko względy finansowe. 

To pierwsza arystokratka, której słuchałam i choć nic nie mogę zarzucić lektorce, to książka nie śmieszyła mnie tak jak poprzednie, choć, owszem, kilka razy wybuchłam śmiechem. Mam jednak wrażenie, że moja interpretacja w głowie mnie bardziej śmieszy niż ta narzucona. A co się dzieje u Marii? Po powrocie z Niderlandów ma dwóch absztyfikantów – dotychczasowego Maksa i nieprzytomnie bogatego Holendra Marka. Maria miota się w wyborze, a na zamku jak zwykle cyrk. Deniska niemal zagłodziła osoby, które pozostały w zamku podczas gdy pani Cicha, mama i hrabianka wojażowały. Po powrocie wszystko staje do góry nogami, bo z Holandii przyjeżdżają Helena z Emmą, by nakręcić film o nietypowej rodzince i zamku. Co gorsza obie panie znajdują sobie na miejscu wybranków. Pani Cicha wraca do gotowania, raczenia się orzechówką i komentowania rzeczywistości, ojciec zamieszkuje w fotelu obok cioci Nory, żeby wyczaić, skąd ta bierze pieniądze, matka wyjeżdża do USA i tak toczy się niekonwencjonalne życie na zamku Kostka.

Po tę książkę/te książki nie sięgnie nikt, kto arystokratki nie zna, a kto zna i lubi na pewno sam z siebie je przeczyta, więc recenzowanie ich mija się właściwie z celem. Warto jednak wiedzieć, że nie jest to już ten sam poziom humoru – oczywiście brakowało mi efektu świeżości i zaskoczenia – niemniej przeczytać trzeba, a potem udać się na zamek Kostka i zostać muflonem.

Moja ocena: 4/6

Evžen Boček, Arystokratka pod ostrzałem miłości vol.1, tł. Mirosław Śmigielski, 176 str., Wydawnictwo Stara Szkoła 2023.

Evžen Boček, Arystokratka pod ostrzałem miłości vol.2, tł. Mirosław Śmigielski, 176 str., Wydawnictwo Stara Szkoła 2024.

piątek, 7 czerwca 2024

"GOPR. Na każde wezwanie" Wojciech Fusek, Jerzy Porębski


Górskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe obchodziło w 2022 roku swoje siedemdziesięciolecie. Z tej okazji powstała ta książka skupiająca się na historii i funkcjonowaniu organizacji. Fusek i Porębski we współpracy z naczelnikiem i pracownikami GOPR-u napisali książkę o sporej objętości, która jednak nie pozostawiła mnie z poczuciem, że czegoś szczególnego się dowiedziałam. 

Początkowa, historyczna część jest tak naszpikowana datami i nazwiskami, że faktycznie zapamiętałam z niej tylko tyle, że GOPR powstał i że TOPR miał w tym swoją rolę. Autorzy zatracają się w szczegółach i szczególikach, a tego się po prostu niezbyt dobrze słucha. 
Rozdziały o poszczególnych sekcjach GOPR są ciekawsze, ale głównie dlatego, że zamieszczono opisy gór, ich specyfiki, trudnych szlaków, warunków i najciekawszych akcji ratunkowych. Wiadomo, że czytelniczkę ciekawią te ostatnie, ale Fusek i Porębski są tu dość oszczędni i traktują te opisy zaledwie jako dodatek, skupiając się ponownie na nazwiskach i informacjach organizacyjno-administracyjnych.

Ta książka nie jest ciekawą gawędą ani rzutką opowieścią, a raczej monografią, jubileuszowym wydaniem dla pasjonatów. Mało która osoba spoza środowiska ma szansę się nią zachwycić, bo jest to narracja zwyczajnie nudna, bez polotu. Ciągłe odnośniki w nielicznych najciekawszych momentach do innych rozdziałów to już w ogóle jakiś dziwny pomysł – czyta się to jak pracę magisterską lub inne dzieło z pretensjami do naukowego. 

Niestety nie wyniosłam zbyt wiele z tej lektury, przesłanie do ostrożności i respektu przed górami było mi znane, opisy gór niezbyt zaskakujące, a informacje stricte historyczne nudne. 

Moja ocena: 3/6

Wojciech Fusek, Jerzy Porębski, GOPR. Na każde wezwanie, 424 str., Wydawnictwo Agora 2022.