Stosikowe losowanie – wrzesień 2026

 

Marta wybiera numer książki dla Anny (w stosie 264 książki) – 

Anna wybiera numer książki dla ZwL (w stosie 1250 książek) – 98

ZwL wybiera numer książki dla Agnes (w stosie 11 książek) – 

Agnes wybiera numer książki dla Gucimal  (w stosie 15 książek) – 

Guciamal wybiera numer książki dla McDulki (w stosie 250 książek) – 

McDulka wybiera numer książki dla Maniiczytania (w stosie 19 książek) – 

Maniaczytania wybiera numer książki dla Katarzyny (w stosie 13 książek) – 

Katarzyna wybiera numer książki dla Marty (w stosie 190 książek) – 

"Gość" Ariane Koch

 

Debiutancka powieść Ariane Koch przenosi czytelniczkę do małej wioski gdzieś w Szwajcarii. Główna bohaterka obraca się między dziesięciopokojowym domem, barem i dworcem. Pewnego dnia mimochodem przyjmuje gościa. Gościa, o którym czytelniczka nie wie nic i do końca pozostanie z domysłami. Kobieta udostępnia mu jeden pokój – ten najgorszy, nieużywany. Gość zamieszkuje wraz z rurami odkurzaczy i przejmuje w domu wiele prac – poddaje się narratorce, która przyjmuje postawę wyższościową. Gość sprząta i pieli, masuje i zaplata warkocze i zostaje na dłużej. Gospodyni z jednej strony ma go dość, a z drugiej wpada w pewną zależność od niego. 

Powieść Koch pełna jest niejednoznaczności i skłania do domysłów i czytania jej jako parabolę, alegorię. Pierwszym skojarzeniem było dla mnie czytania gościa jako uchodźcy, a zachowania narratorki jako przykładu gościnności. Tej na pokaz, wymuszonej, która szybko się nudzi i która pozwala nam poczuć się dobrze. Autorka pozostawia zresztą w narracji sporo tropów idących w tym kierunku.

Nie jest to jednak jedyna możliwa interpretacja. Ja czytam tę książkę jako pewną krytykę szwajcarskości. Koch pokazuje niewielkie miasteczko lub wioskę, w którym wszyscy wszystko wiedzą, narratorka jest zamknięta w tym mikrokosmosie, nigdy go nie opuszcza, a liczne retrospekcje pokazują, jak łatwo przypina się już dzieciom etykietki, które pozostają na zawsze. To także społeczeństwo dobrobytu, które niechętnie otwiera się na innych, czyli gości. 

Ta powieść przede wszystkim jednak uwodzi językiem – bardzo wyszukanym, pełnym nietypowych form (autorka sięga nad wyraz często po Genitiv), szwajcarskich słów. Jej zręczność w tej kwestii jest niesamowita. Jednak, mimo że czytam "Gościa" (przy okazji polski tytuł w pewien sposób spłyca przesłanie, ale niemiecki jest nieprzetłumaczalny) jako groteskę, wyżej wspomnianą alegorię, to nie kupuję tego konceptu. Zabrakło mi to jakiegokolwiek tropu, zagubiłam się w tym tekście i pozostawił mnie on ze zbyt wieloma domysłami.

W Polsce powieść ukazała się nakładem wydawnictwa Drzazgi, w przekładzie Zofii Sucharskiej.

Moja ocena: 3,5/6

Ariane Koch, Die Aufdrängung, 160 str., Suhrkamp Verlag 2021.

"Doggerland" Agnes Ravatn

Rodzina Høstów stoi przed wyzwaniem – seniorka rodu chce ustąpić z zarządzania wydawnictwem z tradycjami, a spuściznę ma przejąć jedno z dzieci-bliźniaków: Filip lub Hennie. Wszystko dzieje się w okolicy siedemdziesiątych urodzin matki, która z tej okazji zaprasza rodzinę na wyspę. To tam, z pomocą psychologa i coacha, rodzina ma się dogadać co do przyszłości. Wydarzenia relacjonuje Edda, żona Filipa, która także pracuje w wydawnictwie. 

Podczas kolejnych rozmów Ravatn pozwala czytelniczce poznawać kolejne osoby i zależności między nimi. Oczywiście okazuje się, że nie ma tu jednoznacznie białych lub czarnych charakterów, każdy ma swoje racje i stara się ich bronić. 

Oprócz kwestii rodzinnej, Ravatn wplata w tę powieść bardzo ważny problem, z jakim mierzy się świat wydawniczy – obecność sztucznej inteligencji. Filip i Hennie jako potencjalni nowi dyrektorzy będą musieli się zmierzyć z tą kwestią i oboje mają różne wyobrażenia. Sporo więc tu dyskusji i potencjalnych rozwiązań proponujących wdrożenie AI lub całkowite się odcięcie. Ciekawym przykładem użycia sztucznej inteligencji jest też dziecko Filipa i Eddy, które ciągle korzysta ze wsparcia rozwojowego na nim opartego.

Autorka wplata też kilka innych wątków – Jasper organizator i wsparcie psychologiczne rozmów ma swoje za uszami, a cała sytuacja wygląda bardziej na wyciąganie pieniędzy niż faktyczną pomoc. Drugą kwestią jest awans społeczny, który dotyczy Eddy, ale i nowego partnera Hennie. Edda zresztą nie ukrywa, że małżeństwo z Filipem jest dla niej szansą na wybicie się z marazmu i nizin. 

I wreszcie tytułowy Doggerland – mityczna kraina, o której nie wiedziałam, więc te informacje są świetnym dodatkiem do narracji.

Przy wszystkich tych arcyciekawych kwestiach Ravatn wplata wiele rodzinnych tajemnic, które odkrywa stopniowo, czyniąc z tej książki klasyczny page turner. "Doggerland" to książka idealna – wartka, wciągająca, a zarazem dająca do myślenia i ze świetnymi portretami psychologicznymi.

Moja ocena: 6/6

Agens Ravatn, Doggerland, tł. Karolina Drozdowska, 240 str., Wydawnictwo Pauza 2026.

"Rok magicznego myślenia" Joan Didion

 

Rok, który nastąpił po nagłej śmierci męża Joan Didion i ciężkiej chorobie jej córki, stał się dla niej tytułowym rokiem magicznego myślenia. Ta publikacja zaczyna się relacją z momentu śmierci Johna Dunne'a 30 grudnia 2003, w mieszkaniu małżeństwa. Niewiele wcześniej córka pary wylądowała w szpitalu z szokiem septycznym po zachorowaniu na grypę. Didion odtwarza ten okres, opisując swoje uczucia, funkcjonowanie, radzenie sobie z żałobą, a przeplata te myśli wspomnieniami. Didion i Dunne tworzyli bardzo mocno związaną parę, więc życie w pojedynkę jest początkowo bardzo trudne – autorka co rusz odczuwa brak męża, brakuje jej kompana, rozmówcy, wsparcia, szczególnie w chorobie córki.

Równocześnie poznajemy środowisko Didion – uprzywilejowany świat artystyczny. Na porządku dziennym są liczne loty na chwilę, wyjścia, spotkania. To hermetyczny świat, który jest tu anturażem, ale i pozwala lepiej zrozumieć życie autorki i jej przeżywanie żałoby. 

Didion operuje bardzo pięknym językiem, przez tę książkę się płynie, jej doświadczenia są ciężkie, to nie ulega wątpliwości, ale czyta się tę relację lekko, z zainteresowaniem. Niestety ta proza nie wywołała we mnie emocji – owszem, współczułam Didion, ale na poziomie kognitywnym. Może to ta wyżej wspomniana hermetyczność, może erudycja autorki, może tak inne od znanego mi tło, ale nie potrafiłam się zaangażować emocjonalnie w tę historię. Miałam też odczucie, że Didion wprawdzie relacjonuje te ciężkie wydarzenia, opowiada o swoich odczuciach, ale nie dopuszcza mnie do nich, stawia pewną barierę. Ja jej nie potrafiłam przebić i czytam tę książkę jako autoterapię, najlepiej odczytywalną dla samej autorki i jej bliskich.

Moja ocena: 4/6

Joan Didion, Rok magicznego myślenia, tł. Hanna Pasierska, 251 str., Wydawnictwo Relacja 2021.

"Któregoś dnia okaże się, że wszyscy od zawsze byli przeciwko" Omar El Akkad

 

Omar El Akkad to dziennikarz i reporter egipskiego pochodzenia, wychowany w Kuwejcie i Kanadzie. Ta książka została wydana już po rozpoczęciu wojny w Palestynie i błędnie założyłam, że będzie przede wszystkim tego konfliktu dotyczyć. Tymczasem Gaza jest tylko punktem wyjścia, przyczynkiem do rozważań o postrzeganiu ludzi o brązowym kolorze skóry czy arabskim wyglądzie na Zachodzie. Autor rozprawia się z wszelakimi uprzedzeniami, z małymi kwestiami dnia codziennego, zapewne niedostrzegalnymi dla ludzi, których to nie dotyczy. Jego celem krytyki są także działania rządów w kwestii wojen w krajach arabskich, postawa poszczególnych polityków i polityczek oraz wreszcie stanowisko innych, łącznie z jego znajomymi wobec wojny w Palestynie i postawy Izraela. Właśnie do tego odnosi się ten, bardzo wymowny, tytuł. Mnie kojarzy się on też z sytuacją po II wojnie światowej – bo zamykanie oczu i przyjmowanie postawy niedowierzania lub biernej to nie jest najnowsza taktyka.

Ta książka utrzymana jest w formie esejów, zawierających bardzo duży komponent osobisty. Omar El Akkad powołuje się na swoje doświadczenia, przytaczając chronologicznie swoje życie, a szczególnie pracę. Te fakty i konkretne przykłady uwiarygodniają te teksty, są także ciekawe i nadają tej trudnej książce, paradoksalnie, lekkości oraz, co ważne, jakiejś struktury. Podkreślam ten fakt, bo poza tym kolejne rozdziały nie wydają się od siebie bardzo różnić. Mam wrażenie, że autorowi nie udało się nadać tej książce struktury i ciągle kręci się w kółko. Nie bardzo jest dla mnie jasny podział na rozdziały, przez co książka jest chaotyczna. Rozumiem owszem, że to ważkie tematy i nie dość je powtarzać, ale do mnie ta forma zupełnie nie trafiła. A gdy tak się dzieje, najbardziej dosadne cytaty umykają mojej uwadze. Zadawałam sobie więc pytanie, do kogo skierowana jest ta książka – również z tego powodu, że nie wniosła ona u mnie wiele nowego. Argumenty przytaczane przez autora są mi znane, podobnie jak opisane problemy, oczywiście na tyle, na ile osoba o białym kolorze skóry może je rozumieć. Dzięki tej książce jednak nie zrozumiałam niczego bardziej, ani nie dowiedziałam się niczego nowego. Nie podważam zasadności pisania o wyżej wymienionych problemach. Jak długo będą istnieli ludzie, którzy nie rozumieją takich kwestii, tak długo warto, niemniej obawiam się, że takie osoby po tę książkę nie sięgną.

Autor praktycznie pomija stanowisko krajów arabskich wobec wojny w Palestynie, wprawdzie wspomina tę kwestię, ale jej nie rozpracowuje, co moim zdaniem jest dość karkołomne. W ten sposób wręcz podkłada się ewentualnej krytyce. Ja go za to nie krytykuję, ale brakowało mi tego aspektu, bo akurat właśnie on jest mi mniej znany i chętnie lepiej poznałabym zawiłości rządzące światem arabskim, jeśli chodzi o poparcie i działanie na rzecz Palestyny.

Omar El Akkad stworzył książkę ważną, przyciągającą tytułem, ale nie doskonałą. Trudno krytykować publikacje dotyczące tak ważkich tematów, w moim przypadku jednak jest rozczarowanie. 

Moja ocena: 4/6

Omar El Akkad, Któregoś dnia okaże się, że wszyscy od zawsze byli przeciwko, tł. Agata Ostrowska, 208 str., Wydawnictwo Obroty 2026.

"Anne z Szumiących Wierzb" Lucy Maud Montgomery

 

Anne skończyła studia i otrzymała posadę dyrektorki szkoły w Summerside. Przeprowadzka do nowego miejsca jest ekscytująca, a Anne udaje się znaleźć w lokum w uroczym domu – w Szumiących Wierzbach. Dwie przesympatyczne wdowy i pracująca u nich Rebecca Dew staną się rodziną Anne na kolejne trzy lata. O jej przygodach, zmartwieniach i radościach czytelniczka dowiaduje się z listów do Gilberta, który studiuje medycynę. 

Największą przeszkodą w życiu zawodowym Anne jest rodzina Pringle'ów, a przecież ona nahbardziej na świecie chce być lubiana i mieć ze wszystkimi dobre stosunki. Listy Anne to opisy kolejnych szkolnych perypetii, spacerów, jesiennej i zimowej scenerii i gospodyń z Szumiących Wierzb. Mnóstwo tu anegdotek i relacji o przeróżnych osobach – zawsze takich, które terroryzują swoje otoczenie licznymi przywarami. Gdy czytałam tę książkę w dzieciństwie, akceptowałam te opisy, teraz te toksyczne osoby były dla mnie trudne do przełknięcia. Montgomery naturalnie portretuje je fantastycznie, ale ciężko znieść te zachowania, obrażanie rodziny, podporządkowywanie sobie najbliższych, robienie z siebie ofiary. To są tak obrzydliwe zachowania, że mnie aż trzęsło.

Ten tom niewiele opowiada o samej Anne – wiemy, że te trzy lata to okres czekania na ślub z Gilbertem, to marzenia o przyszłości i własnym domu i letnie wyjazdy do Zielonych Szczytów. Cała narracja zasadza się na wyżej wspomnianych anegdotkach i kolorycie opisywanych miejsc. Widzę tę książkę jako świadectwo czasu – obraz ówczesnych stosunków, mentalności, edukacji. Anne jest jak zawsze – serdeczna, rozmarzona, rozpoetyzowana. To jednak tom dla fanek, nie wnoszący niczego wielkiego do samego cyklu. 

Ja oczywiście sięgnęłam po tę książkę ze względu na nowy przekład Anny Bańkowskiej, którego jestem fanką.

Moja ocena: 4/6

Lucy Maud Montgomery, Anne z Szumiących Wierzb, tł. Anna Bańkowska, 368 str., Wydawnictwo Marginesy 2023.

"Godność, proszę. O transpłciowości, gniewie i nadziei" Maja Heban

 

Maja Heban to jedna z najbardziej znanych transpłciowych działaczek – choć ja nie śledzę mocno działalności tego środowiska i o autorce niewiele wiedziałam. A że "Godność, proszę" to reportaż ze sporym wymiarem osobistym, było to dla mnie zaletą. Dowiedziałam się bowiem tyle, ile sama autorka chciała mi pokazać. Na swoim przykładzie opowiada o sytuacji osób transpłciowych w Polsce i na świecie, poruszając chyba każdy możliwy aspekt tej kwestii. 

Heban bardzo konkretnie i w wyważony sposób porusza przeróżne problemy i bariery, na jakie trafiają osoby transpłciowe. Tytułowy gniew nie gra tu pierwszych skrzypiec, choć oczywiście jest obecny. Zwycięża go jednak rozsądek i chęć walki o zmiany, ale i wyjaśnienia problematycznych kwestii. Jak autorka zaznacza, osoby cispłciowe nie zrozumieją tego, co przechodzą osoby trans i ja to całkowicie przyjmuję. Z tego względu zresztą sięgnęłam po tę książkę, bo chcę zrozumieć na tyle, na ile mogę. I faktycznie Heban potrafi wyjaśnić wiele spraw, zdecydowanie ma talent edukacyjny, tak że w wielu momentach mogłam zmienić perspektywę i zadać sobie z autorką różne pytania, np. te dotyczące medykalizacji procesu tranzycji czy choćby tak przyziemnych kwestii jak toalety publiczne. Bardzo rozumiem postulat, że nie każda osoba trans musi mieć odpowiedź na pytania osób cis. 

Autorka idealnie łączy osobistą perspektywę z ogólnym dyskursem, dobrze argumentuje, świetnie wyprowadza wiele kwestii, otwiera oczy, edukuje, a jej wrażliwość i styl idealnie współgrają z moją percepcją, więc była to dla mnie świetna lektura. 

Moja ocena: 5/6

Maja Heban, Godność, proszę. O transpłciowości, gniewie i nadziei, 208 str., Wydawnictwo Krytyki Politycznej 2023.

"Płynąc w ciemnościach" Tomasz Jędrowski

 

Jędrowski urodził się w Niemczech, w polskiej rodzinie, a jego ścieżka życiowa uczyniła z niego prawdziwego kosmopolitę. Tę książkę od dawna miałam na radarze w wersji oryginalnej, czyli angielskiej, była rozważana nawet przez mój angielski klub książkowy. Sięgnęłam jednak po nią w wersji polskiego audiobooka, dzięki abonamentowi. 

To opowieść o Ludwiku, który kończy studia na początku lat 80. w Polsce. Podczas wakacyjnego obowiązkowego wyjazdu w ramach czynu pracy poznaje Janusza. Między mężczyznami stopniowo rodzi się uczucie. Ludwik, gdy relacjonuje tę historię, mieszka w Nowym Jorku i obserwuje doniesienia o stanie wojennym w Polsce. Jest to więc relacja dość świeżych wydarzeń – pierwszej, wielkiej miłości i rozstania, przeplatana opisami dorastania i poznawania swojej tożsamości. Ludwik rezygnuje z tego uczucia i opuszcza Polskę, bo nie potrafi żyć w socjalistycznej opresji. Nie dla niego doktorat, bo nie ma pleców i odpowiedniego wsparcia, nie dla niego lawirowanie i kombinowanie, które poznaje dzięki Januszowi właśnie. Ten nie ma oporów, by przyjąć pracę w cenzurze. To on poznaje Ludwika ze swoimi wysoko postawionymi znajomymi. To młodzież, której dzięki ojcu dygnitarzowi nie brak niczego – są zachodnie samochody i alkohole, kolorowe stroje, bogate wnętrza, luz i zbytek. Narrator nie potrafi żyć w zakłamaniu, korzysta jednak ze wsparcia, by dostać paszport i zamyka za sobą polskie drzwi.

"Płynąc w ciemnościach" to opowieść o dorastaniu i odkrywaniu swojej tożsamości, to gejowska miłość w PRL-u, z politycznymi kulisami. Jędrowski stawia na metaforyczny język, dba o zgrabne porównania, ma pretensje do poetyckości, która ma zapewne stać w kontraście do siermiężnej rzeczywistości. Problem w tym jednak, że opis ówczesnej Polski jest jak z podręcznika dla cudzoziemców. Autor ślizga się po stereotypach i odhacza kolejne kratki z peerelowskiego binga – cenzura, policja, ulotki, kolega z partii, czyn społeczny. Nie widzę tu niuansowania, ale rozumiem, że to książka pisana dla czytelniczki spoza Polski i taki obraz kraju jest wystarczający. Zapewne gdybym nie była Polką, kupiłabym go bez problemów i zakładam, że wiele razy tak się dzieje, gdy czytam książki z mniej znanych mi krajów, mające tło historyczne, nawet tylko to schematyczne. 

Moim drugim problemem z tą książką jest to, że nie wzbudziła we mnie żadnych emocji. Nie kibicowałam Ludwikowi, nie czułam go jako postaci, nie rozważałam wraz z nim sytuacji i nie zagłębiałam się w dylematach. "Płynąć w ciemnościach" trafia u mnie na półkę z lekturami, które niestety szybko ulecą z mojej pamięci.

Moja ocena: 3,5/6

Tomasz Jędrowski, Płynąć w ciemnościach, tł. Robert Sudół, 264 str., Wydawnictwo OsnoVa 2020.